La lenga e la cultura occitanas

Collecté en 2005 Sur les Communes de Agen-d'Aveyron, Pruines Voir sur la carte
J'apporte des précisions ou
je demande la traduction >

Introduction

A l'école, les enfants étaient punis quand ils parlaient leur langue maternelle, l'occitan. On leur suspendait parfois un sabot autour du cou pour les humilier. L'autre méthode très efficace était celle du sinhal. Quand un enfant parlait occitan, le maître lui donnait un objet en bois appelé sinhal. Celui qui détenait le sinhal en fin de journée était puni. Pour se débarrasser de cet objet, les écoliers devaient dénoncer l'un de leur camarade qui s'était exprimé dans la langue interdite. Progressivement, sur trois ou quatre générations, le territoire perdit la grande majorité de ses locuteurs.

Paul évoque Henri Mouly (1896-1981), écrivain occitan originaire de Compolibat, l'un des fondateurs de Grelh roergàs en 1921, et l'abbé Justin Bessou (1845-1918), de Saint-Salvadou. Majoral du Félibrige, l'abbé Bessou est le plus connu des écrivains rouergats de langue d'oc de la fin du XIXe siècle et du début du XXe.

Vidéo

© Amic BEDEL - Tous droits réservés Institut occitan de l'Aveyron

PAUL BONY

né en 1945 à Pruines.

Transcription

Occitan
Français
« Curiosament, ieu, quand arribèri a l'escòla mairala de mon vilatge, parlavi francés, parlavi correntament lo francés perque mos parents m'avián aprés lo francés. Elses avián tròp patit de se far tustar suls dets a l'escòla de la Republica per çò que justament parlavan pas que patoès quand èran arribats a l'escòla e donc m'avián aprés lo francés.
Ieu, dinca l'atge de vint ans, pensavi atanben que, se(g)urament, confortat per çò que m'avián aprés a l'escòla, qu'èra una bestiolièira de parlar patoès, que se tot lo monde parlava francés, seriá plan melhor.
Ma descobèrta de la lenga d'òc e de l'occitan venguèt d'un rencontre, per azard d'alhurs, ambe Albèrt Bibal que èra professor d'occitan al Sacre-Cur e Enric Molin. Aquò's a-n-aquelas doas personas… Pensi d'abòrd a Bibal qu'es el que comencèt de me donar los libres de Molin.
Aviái legit quauque pauc Besson, Besson en grafia fonetica, perque a l'ostal i aviá un libre de Besson, coma dins totes los ostals del Roergue, mès bòn, aquò èra plan agradiu…
La lenga, la parlavi perque, la parlavi perque per la carrièira parlavan pas qu'occitan mès, tanlèu que sia(gu)èri al collègi o al licèu los anciens assajavan, mème en l'escarronhent, de me parlar francés per çò que lor èra avís qu'èra un desonor de me parlar occitan. Ieu trobavi aquò amusent mès aquò s'èra arrestat aquí.
Es dins las annadas 70 empr'aquí que fa(gu)èri la coneissença de Molin, donc, e de Bibal. Es quand agèri legit l'òbra de Molin… E subretot la presa de conciéncia venguèt de la lectura d'un Almanac roergàs, editat donc pel Grelh roergàs, de 70 ont i aviá en prumièira paja un article titolat, de Molin qu'èra majoral encara del Grelh roergàs, titolat “Al pòble del Roergue”. Aquel article lo coneissi per cur. Quand l'agèri legit, en maganhent d'aillurs per çò que cal ben dire que sabiái pas legir. Sabiái pas legir, jamai aviái pas aprés la grafia normalizada, la fonetica aquò anava, de Besson, mès la grafia normalizada de Molin coneissiái pas ieu çò qu'èra. Aviái de mal a legir m'enfin i arribèri.
Es vertat que quand agèri legit aquel article, aquò me donèt a soscar. Me di(gu)èri :
“Aquí i a quicòm que va pas… Entre çò qu'as aprés a l'escòla, las idòlas de l'escòla, Napoleon tot aquò, la França una e universala…”
Me di(gu)èri :
“Aquí, aquel òme ditz de causas que son pas tot a fèt aquò.”
Es aquí que prenguèri consciéncia benlèu pel prumièr còp que, dins l'ensenhament oficial en França e ben i aviá negacion de tot çò que èra diferéncia e sustot de tot çò qu'èra diferéncia culturala e que, fin finala, aquí tanben benlèu prenguèri consciéncia que aquò's la diversitat que fa la riquessa del monde, aquò's lo fèt d'èstre diferents que fa nòstra riquessa, mème s'es pas totjorn de biais d'adobar de monde diferents coma de causas diferentas. Mès aquò aquí atanben que prenguèri consciéncia que l'Istòria, l'Istòria oficiala francesa, de nòstre país, es una Istòria falsifiada. C'est-à-dire, es una Istòria vista de París ont son reportats los faches que van dins lo sens de l'unitat mès de l'unitat-uniformitat, çò qu'es una colhonada. Pensi que l'òm pòt èstre units tot en sia(gu)ent diferents. Es pas normal que quand òm a, coma es lo cas aicí, en Occitània… Que sèm los eritièrs d'una cultura qu'es estada al siècle XII, al siècle XIII, la basa de totas las culturas europencas, es pas normal que l'Istòria de nòstre país ne'n parle pas ! Ieu me rapèli avure legit e aprés sus mos libres d'Istòria en di(gu)ent que li aviá dins l'Albigés quauques eretiques que volián far de mal al Papa e al brave rei de França, que lor avián mandat aquí aquel Simon de Montfòrt lor fotre una crana tanada per que se tenguèsson tranquilles. Aquò d'aquí es anormal. Aquò d'aquí, ieu disi es escandalós, a la limita, de tractar tot aquel monde, tota aquel cultura d'aquel biais. Pensi qu'es pas normal. Lo president de la Republica passat, aquí, FrancésMitterrand aviá parladas de reparacions istoricas a-n-aquel nivèl, çò qu'èra una bona causa. Çò qu'es regretable es qu'a pas fach res, el tanpauc. Aquò's demorat al nivèl de las bonas intencions. Pareis que l'Infèrn n'es pavat atanben, de bonas intencions, mès cal ben dire que lo rei republican Francés III a contunhada la politica centralizatriça qu'aviá començada lo rei de França Francés Ièr ambe l'édit de Villers-Cotterêts. »

Pas de traduction pour le moment.

Localisation

Vous aimerez aussi...

En cours de chargement...